İnşaat sigortası, diğer adıyla All Risk sigortası, bir yapı projesinin inşaat sürecinde karşılaşabileceği ani ve beklenmedik fiziksel zararları güvence altına alan kapsamlı bir poliçedir. Proje alanındaki yapı işleri, kullanılan malzemeler, makine ve ekipmanlar ile bazı üçüncü şahıs sorumlulukları poliçenin kapsamına dahil edilebilir. Ancak teminatların sınırları, istisnalar ve ek güvenceler poliçe şartlarına göre değiştiği için sözleşme imzalanmadan önce kapsamın ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekir.
İnşaat Sigortası Nedir ve Nasıl Çalışır?
İnşaat All Risk sigortası, bir projenin başlangıcından tamamlanmasına veya poliçede belirlenen teslim tarihine kadar geçen dönemde meydana gelebilecek çeşitli risklere karşı koruma sağlar. Yangın, fırtına, sel, deprem, toprak kayması, hırsızlık ve kaza sonucu oluşan hasarlar, poliçe kapsamına ve özel şartlara bağlı olarak teminat altına alınabilir.
Bu sigorta yalnızca tamamlanmış yapıyı değil, inşaat sürecinde sahada bulunan ve proje ile ilişkili olan unsurları da korumayı amaçlar. Temel, betonarme, çelik konstrüksiyon, tesisat, cephe, çatı ve diğer imalatlar; poliçede belirtilen proje bedeli üzerinden değerlendirilebilir.
All Risk ifadesi bütün risklerin koşulsuz biçimde karşılandığı anlamına gelmez. Poliçede açıkça belirtilen istisnalar, teminat limitleri, muafiyetler ve güvenlik şartları hasar ödemesini doğrudan etkiler. Bu nedenle yalnızca poliçenin adına değil, özel ve genel şartların tamamına bakılmalıdır.
Yapı ve İnşaat Malzemelerinde Oluşan Hasarlar
İnşaat sigortasının temel teminatlarından biri, proje kapsamında yapılan imalatların hasar görmesidir. Şantiye alanında meydana gelen yangın, patlama, fırtına, yoğun yağış, sel, toprak kayması veya deprem gibi olaylar sonucunda yapının zarar görmesi halinde onarım ve yeniden yapım giderleri poliçe şartları çerçevesinde karşılanabilir.
Şantiyeye getirilen ancak henüz kullanılmamış malzemeler de belirli koşullarla teminata dahil edilebilir. Çimento, demir, cam, elektrik malzemeleri, mekanik tesisat parçaları ve benzeri ürünlerin depolama sırasında zarar görmesi veya çalınması için poliçede açık bir düzenleme bulunması gerekebilir.
Kusurlu malzemenin değiştirilmesi, hatalı işçilik nedeniyle aynı imalatın yenilenmesi ya da tasarım hatasının doğrudan giderilmesi çoğu poliçede sınırlı veya istisna kapsamında olabilir. Buna karşılık kusurlu bir parçanın çevresindeki sağlam imalatlara verdiği fiziksel zarar farklı şekilde değerlendirilebilir. Hasarın kaynağı bu nedenle uzman incelemesiyle belirlenir.
Makine, Ekipman ve Şantiye Tesislerinin Korunması
Şantiyelerde kullanılan vinç, ekskavatör, beton pompası, jeneratör, kompresör ve benzeri makine ve ekipmanlar yoğun çalışma koşulları nedeniyle çeşitli risklerle karşılaşır. Bu araçların proje sahasında meydana gelen kaza, devrilme, çarpma veya dış etken kaynaklı zararları, poliçede belirtilmişse All Risk teminatı kapsamında değerlendirilebilir.
Geçici şantiye binaları, konteynerler, kalıp sistemleri, iskeleler, güvenlik kulübeleri ve saha içindeki yardımcı tesisler de poliçeye dahil edilebilir. Ancak ekipmanın mülkiyeti, kiralık olup olmadığı, sahada bulunma süresi ve kullanım amacı teminatın uygulanmasında önem taşır.
Normal yıpranma, bakım eksikliği, mekanik arıza ve kullanım ömrünün sona ermesi genellikle ani fiziksel hasar olarak kabul edilmez. Ayrıca bazı makine türleri için makine kırılması veya elektronik cihaz sigortası gibi ayrı teminatlar gerekebilir. Projede kullanılan ekipmanın niteliği doğru bildirilmediğinde hasar anında kapsam sorunu yaşanabilir.
Üçüncü Şahıs Sorumluluğu ve Çevredeki Zararlar
İnşaat faaliyetleri yalnızca proje alanındaki varlıkları değil, çevredeki kişileri ve taşınmazları da etkileyebilir. Şantiyeden düşen bir malzemenin yoldan geçen kişiyi yaralaması, komşu binanın zarar görmesi veya altyapı hatlarının hasar alması gibi durumlarda üçüncü şahıs mali sorumluluk teminatı devreye girebilir.
Bu teminat, sigortalının hukuken sorumlu tutulduğu bedensel zararlar ve maddi zararlar için poliçede belirtilen limitler dahilinde koruma sağlayabilir. Tedavi giderleri, tazminat talepleri ve bazı hukuki masraflar kapsamda yer alabilir; ancak her ödeme poliçe şartlarına, kusur durumuna ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir.
Komşu yapılarda önceden bulunan çatlaklar, bilinçli olarak verilen zararlar, sözleşmeden doğan ve haksız fiil niteliği taşımayan talepler veya limitleri aşan tazminatlar teminat dışında kalabilir. Bu nedenle işe başlamadan önce çevredeki yapıların durumunun belgelenmesi ve sorumluluk limitlerinin proje riskine uygun belirlenmesi önemlidir.
Teminat Dışında Kalan Durumlar ve Poliçe Kontrolü
İnşaat sigortalarında savaş, nükleer riskler, kasıtlı zarar verme, doğal aşınma, yetersiz bakım ve mevzuata aykırı faaliyetler çoğunlukla teminat dışında tutulur. Poliçede ayrıca grev, terör, deprem, sel, enkaz kaldırma, fazla mesai, hızlı sevkiyat veya çevre kirliliği gibi riskler için özel düzenlemeler bulunabilir.
Hasar meydana geldiğinde sigortalının gecikmeden sigorta şirketine bildirim yapması, olay yerindeki mevcut durumu mümkün olduğunca koruması ve zararın büyümesini önleyecek makul önlemleri alması gerekir. Fotoğraf, tutanak, fatura, keşif raporu ve ilgili proje belgeleri hasar değerlendirmesinin sağlıklı yapılmasına yardımcı olur.
Poliçe düzenlenirken proje bedelinin eksik veya hatalı bildirilmesi, inşaat süresinin güncellenmemesi ve taşeron faaliyetlerinin kapsam dışında bırakılması önemli sorunlara yol açabilir. Teminat limitleri, muafiyetler, ek sözleşmeler, bakım dönemi ve uzatma koşulları düzenli olarak kontrol edilerek sigortanın projenin gerçek ihtiyaçlarıyla uyumlu tutulması gerekir.